Ασκήσεις επεξεργασίας πηγής

Ασκήσεις

για τις διακοπές των Χριστουγέννων

1ο

Αντλώντας στοιχεία από το κείμενο και τον πίνακα που σας δίνονται και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις να εκτιμήσετε την έκταση και τα οφέλη που προέκυψαν για την ελληνική οικονομία ως τις αρχές του 20ου αιώνα, εξαιτίας της μετανάστευσης των Ελλήνων, κυρίως στις Η.ΠΑ.   Μονάδες 25

α.

Μετανάστευση προς τις Η.Π.Α (1880-1920)

	Αριθμός μεταναστών	Πληθυσμός των χωρών το 1910	%
Ελλάδα	370.000	2.800.000	13,2
Ιταλία	4.776.000	34.700.000	12,7
Ισπανία	109.000	20.000.000	0,5
Πορτογαλία	203.000	5.500.000	3,7
Ρουμανία	85.000	7.200.000	1,2
Βουλγαρία	65.000	4.300.000	1,5

 (Κ. Τσουκαλά, «Εξάρτηση και αναπαραγωγή», σσ. 148-149)

β. Στον πελοποννησιακό και αθηναϊκό Τύπο δημοσιεύονταν τακτικά ιστορίες, όπου περιγραφόταν ο πλούτος αγροτικών περιοχών, χάρη στα εμβάσματα ή την επιστροφή των ίδιων των μεταναστών. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι στα συγκεκριμένα παραδείγματα περιλαμβανόταν η παρακμή της τοκογλυφίας στις επαρχίες, χάρη στα διαθέσιμα σ’ αυτές τις περιοχές κεφάλαια, τα οποία στέλνονταν από το εξωτερικό. Στην Πελοπόννησο, τα εμβάσματα προκάλεσαν την αναγκαστική πτώση των επιτοκίων από 25% σε 6-8% και την ουσιαστική εξαφάνιση των δανειστών που είχαν αρχίσει να πλουτίζουν. Επίσης αυξήθηκε η αξία της γης και της εργασίας.

(Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αι., Αλ. Κιτροέφ, «Η υπερατλαντική μετανάστευση», τ .Α1 σ. 141-142)

2^ο

Με βάση τα στοιχεία που θα αντλήσετε από τα ακόλουθα παραθέματα και τις γνώσεις σας από το αφηγηματικό κείμενο του σχολικού βιβλίου, να απα­ντήσετε στις εξής ερωτηθείς: α) Ποια ήταν η πολιτική της Τουρκίας απέναντι στους αλλοεθνείς υπηκόους της κατά το 1914 και ποιες σκοπιμότητες εξυπηρετούσε; β) Η ανταλλαγή των πληθυσμών που πρότεινε η Ελλάδα ήταν λύση συμφέ­ρουσα ή λύση ανάγκης;    Μονάδες. 25

Ι. Εντολή για έκτροπα στα μικρασιατικά παράλια

Τον Απρίλιο του ιδίου έτους (1914) αρχίζει αδυσώπητος διωγμός του ελληνικού στοιχείου στις Κυδωνίες, Ερυθραία και σε άλλες μικρασιατικές πόλεις και κωμοπόλεις όπου υπήρχε συμπαγής ελληνικός πληθυσμός. Ανθούσες τότε πόλεις και χωριά καταστρέφονται από τα στίφη των βαζιβουζούκων. Ναοί συλώνται, άνδρες φονεύονται, γυναίκες ατιμάζονται. Όσοι τολμούν να διαμαρτυρηθούν φονεύονται επί τόπου. Ο Υπουργός των Εσωτερικών Ταλαάτ έγραψε στις 14 Μαΐου 1914 στο βαλή της Σμύρνης Ραχμή: «Επείγουσα πολιτική ανάγκη επιβάλλει όπωςοι Έλληνες οι κατοικούντες εις τας ακτάς της Μικρασίας εξαναγκαστούν να εκκενώσουν τας εστίας των, δια να εγκατασταθούν εις τα βιλαέτια Ερζερούμ και Χαλδαίας. Εάν αρνηθούν να αναχωρήσουν εις τα αναφερόμενα μέρη, ευαρεστηθείτε να δώσετε προφορικές οδηγίες στους Μουσουλμάνους αδελφούς ώστε να υποχρεώσουν τους Έλληνες να εκπατρισθούν. Οι Μουσουλμάνοι δύνανται να μεταχειρισθούν προς τον σκοπόν αυτόν κάθε είδους έκτροπα»    Χρήστος Σολομωνίδης, Ο Σμύρνης Χρυσόστομος, Αθήνα 1993, σ. 162

II. Ο Χρυσόστομος Σμύρνης για την ανταλλαγή των πληθυσμών (1914)

Αγνοώ οποία υψηλή πολιτική και οποία αδήριτος ανάγκη υποχρέω­σε την ελληνική κυβέρνησιν να υπογράψει τοιαύτην κατ' αρχήν απαισίαν και φρικαλέαν κατά τας συνεπείας της, ολεθρίαν δε και εξευτελιστικήν δια τον καθ' όλου χριστιανικόν κόσμον σύμβασιν. Και τώρα θα αρχίοη υπό της προς ανταλλαγήν και ανθρωπεμπορίαν ορισθείσης επισήμου Επιτροπής το ακατανόητον και ανήκουστον και πρωτοφανές εις τα χρονικά της ιστορίας ανθρωπομέτρημα και αντάλλαγμα ως γίνεται εις τους ζωέμπορους διά τα άλογα, τα θρέμματα και τα κτήνη. Και οι μεν εκ Μικράς Ασίας εκδιωχθέντες Έλλη­νες ανέρχονται εις 120.000, εν ω οι εκ της Ελληνικής Μακεδονίας οικοιοθελώς μεταναστεύσαντες Μουσουλμάνοι δεν υπερβαίνουν όλοι ομού τις 30.000, αλλ' ως φαίνεται, το υλικόν εκ του οποίου κατεσκευάσθησαν οι Πομάκοι και κτηνάνθρωποι των ορέων τον Αίμου, είνε τόσον πολύτιμον, ώστε μόνοι τέσσαρες Έλληνες Χριστιανοί ισοφαρίζουσιν εν τη στάθμη της συμφωνίας Ελλάδος και Τουρκίας προς ένα Πομάκον Μουσουλμάνον, τουτ' αυτό κτήνος εις την αμάθειαν και ανατροφήν. Και εν ω οι εκ Μακεδονίας απελθόντες Μουσουλμάνοι, εν αφορήτω πενία διατελούντες, ετρέφοντο δια βελανι­δίων [...] αίφνης αυτοί μεν θα γίνωσι κάτοχοι κολοσσιαίας και αμυθήτου περιουσίας, αι δε 120.000 των βία και δυναστεία εκπατρισθέντων και εξανδραποδισθέντων Ελλήνων οίτηνες αφίνουσιν όχι πλέον εκατομμύρια, αλλά δισεκατομμύρια φράγκων περιουσίαν, θα σταλώσι ως απλοί εργάται, πένητες και των πάντων εστερημένοι, να σκάπτωσι σκληράν και ακαλλιέργητον και έρημον γην, θεωρούντες εαυτούς ευδαίμονας, εάν κατορθώσωσιν να κερδίσωσι τεμάχιον μέ­λανος άρτου.

(Οι διωγμοί των Ελλήνων εν Θράκη και Μικρά Ασία: Αυθεντικαί εκθέσεις και επίσημα κείμενα, εν Αθήναις 1915, σ. 223)

Επεξεργασία πηγής

Θέμα Β2/2001

Με βάση τις δύο πηγές που σας δίνονται και τις ιστορικές σας γνώσεις για την τροποποίηση του Συντάγματος και το νομοθετικό έργο της κυβέρνησης Ελευθερίου Βενιζέλου το 1911, να αποτιμήσετε κατά πόσο οι αλλαγές που επέφερε τότε ο Ε. Βενιζέλος ανταποκρίνονταν στα αιτήματα του κινήματος στο Γουδί (1909).  Μονάδες 25

α. Προκήρυξη του Στρατιωτικού Συνδέσμου την ημέρα του κινήματος,

15 Αυγούστου 1909:

«Προς την Α.Μ. τον Βασιλέα, την Κυβέρνησιν και τον Ελληνικόν Λαόν.

... Ο Σύνδεσμος των αξιωματικών του Εθνικού Στρατού της Ξηράς και του Ναυτικού ... προβαίνει εις την υποβολήν ιεράς παρακλήσεως προς τον Βασιλέα ... και προς την Κυβέρνησίν του, όπως ολοψύχως επιδοθώσιν εις την άμεσον και ταχείαν ανόρθωσιν των κακώς εν γένει εχόντων, ιδία δε των του Στρατού και του Ναυτικού ...

... Ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος ποθεί ... όπως η Διοίκησις της Χώρας καταστή χρηστή και έντιμος, όπως η Δικαιοσύνη απονέμηται ταχέως μετ’ αμεροληψίας και ισότητος προς άπαντας εν γένει τους πολίτας αδιακρίτως τάξεως, όπως η Εκπαίδευσις του Λαού καταστή λυσιτελής δια τον πρακτικόν βίον και τας στρατιωτικάς ανάγκας της Χώρας, όπως η ζωή, η τιμή και η περιουσία των πολιτών εξασφαλισθώσιν, και τέλος όπως τα οικονομικά ανορθωθώσι».

Γιάννης Κορδάτος: Ιστορία της νεώτερης Ελλάδας, Ε΄, σ. 114-117.

β. Από το λόγο του Ελευθερίου Βενιζέλου στις 5.9.1910 στην πλατεία

Συντάγματος:

«Συμπολίται,

Γνωρίζετε ποία υπήρξαν τα αίτια, τα οποία προεκάλεσαν την εξέγερσιν του Αυγούστου παρελθόντος έτους, επομένως δεν έχω ανάγκην να υπομνήσω αυτά εις υμάς δια μακρών ... Αστική δικαιοσύνη εφαρμόζουσα προς ρύθμισιν των σχέσεων του συγχρόνου βίου νομοθεσίαν χρονολογουμένην από 15 και 20 αιώνων ... Εμπορική νομοθεσία χρονολογουμένη από ενός αιώνος ... Ποινική διαδικασία ήτις ... κινείται βραδύτατα ... Δημοσία εκπαίδευσις, ήτις ... εκτρέφει δι’ ανεπαρκούς άλλως τε μορφώσεως τροφίμους του προϋπολογισμού ανικάνους δια κάθε άλλο πλουτοπαραγωγόν επάγγελμα...

... Η Διοίκησις φατριάζουσα ...

... Έλλειψις αγροτικής ασφαλείας ... Αδιαφορία εντελής προς τας εργατικάς και αγροτικάς τάξεις ... Ανικανότης προς παρασκευήν αναλόγου προς τους πόρους της χώρας αλλά φερεγγύου και ετοιμοπολέμου πάντοτε στρατιωτικής δυνάμεως ... Η εκ των εκλογών της 8ης Αυγούστου προελθούσα λαϊκή αντιπροσωπεία αποστολήν έχει όπως αναθεωρήση ωρισμένας διατάξεις του Συντάγματος. Αλλά θα παρεγνώριζέ τις προφανή αλήθειαν, εάν δεν ανεγνώριζεν, ότι εύρυνσις του κύκλου των εργασιών αυτής, όπως αναθεωρηθώσι και άλλαι διατάξεις του Συντάγματος, μη θίγουσαι ούτε την μορφήν της Πολιτείας, ούτε την εξουσίαν ή το πρόσωπον του Βασιλέως, ούτε την τάξιν της διαδοχής, ανταποκρίνεται προς ισχυράν αξίωσιν της Κοινής Γνώμης».

Γιάννης Κορδάτος: Ιστορία της νεώτερης Ελλάδας, Ε΄ σ. 210-215.

Ενδεικτικές απαντήσεις:

ΙΘΚ

Η ίδρυση του κόμματος των Φιλελευθέρων

Ο χρόνος ίδρυσης του Κόμματος των Φιλελευθέρων

Στις 22 Αυγούστου φίλοι του Βενιζέλου ίδρυσαν επίσημα το κόμμα των Φιλελευθέρων. «Λίγο μετά τις πρώτες εκλογές του 1910, στις 22 Αυγούστου, συγκροτήθηκε τυπικά το κόμμα των Φιλελευθέρων, κατά κύριο λόγο από "αναθεωρητές" της Εθνοσυνέλευσης· προσαρτήθηκαν σ' αυτό 16 ραλλικοί, 9 βουλευτές του μαυρομιχαλικού κόμματος και 3 θεοτοκικοί». (Hering,II,σ. 694).

Ο Βενιζέλος δήλωσε ότι δεν ήλθε ως αρχηγός «νέου και εοχηματισμένου κόμματος» (προανήγγειλε την ίδρυση κόμματος, ίσως για λόγους ρητορείας, εντυπωσιασμού, επειδή δεν ήθελε να φανεί ότι εντάχθηκε αυτός ο νεοαφιχθείς σε ένα κόμμα που δεν το ίδρυσε ακριβώς ο ίδιος κλπ.). Πάντως προεξήγγειλε την ίδρυση κόμματος το οποίο προϋπήρχε της προεξαγγελίας.

Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας, Γ’ Λυκείου, Θεωρητικής κατεύθυνσης, Βιβλίο Καθηγητή σ. 56

Επεξεργασία πηγής

Αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις και το περιεχόμενο του παραθέματος, να σχολιάσετε το χαρακτήρα του Συντάγματος του 1844

Η σύμπραξη πάντως της Εθνικής συνέλευσης, σαν λαϊκής αντιπροσωπείας, στην κατάρτιση του Συντάγματος του 1844 προσέδωσε σ' αυτό το χαρακτήρα «συμβολαίου» ανάμεσα στο λαό και στο μονάρχη. Θα πρέπει να διευκρινιστεί εδώ ότι τα κυρίαρχα στοιχεία της λαϊκής αντιπροσωπείας, που είχε συμπράξει στις σχετικές διαδικασίες, συνέθεσαν φατρίες από την άρχουσα τάξη, που έλεγχε την εξουσία σ' όλη τη διάρκεια της επανάστασης και οι οποίες, καθώς αποδείχτηκε, είχαν την ευχέρεια να μεταθέτουν τον πολιτικό αγώνα από τα άμεσα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα στο ζήτημα της εγκαθίδρυσης συνταγματικών θεσμών. Κάτω από αυτές τις συνθήκες το αντιπροσωπευτικόν σύστημα εις μίαν κοινωνίαν εστερημένην επαρκούς κατανομής της γης και αναπτύξεως των μαζών, θα απετέλει κατ' ανάγκην τον καταλληλότερον τρόπον επικρατήσεως της ολιγαρχίας δια των καλπών. Ανεξάρτητα από τις συγκε­κριμένες διαπιστώσεις, το Σύνταγμα του 1844 υπήρξε κάτι περισσότερο από ένα Σύνταγμα παραχωρημένο: ένα Σύνταγμα - συμβόλαιο ή Σύνταγμα - συνθήκη ή τέλος, Σύνταγμα  - συνάλλαγμα

Π. Πετρίδης, Πολιτικές δυνάμεις και συνταγματικοί θεσμοί στη νεότερη Ελλάδα (1844-1940), σελ. 20-21

Επεξεργασία πηγής

Για μιαν ενδεικτική επεξεργασία της πηγής που δόθηκε 

(Πέμπτη 11.10.2012) στην τάξη:

Εδώ:

Σχολιασμός των θεμάτων από την Π.Ε.Φ.

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

Πολυτεχνείου 6, 10433 Αθήνα

τηλ.: 210-5243434, fax: 210-5228231                                                     Αθήνα, 30/05/2012

e-mail: p-e-f@otenet.gr

http://www.p-e-f.gr

                                                         

Οι θέσεις της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων για τα θέματα της Ιστορίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης των Πανελληνίων Εξετάσεων Γ΄ Τάξης Ημερησίου

Τα θέματα των εξετάσεων στο μάθημα της Ιστορίας θεωρητικής κατεύθυνσης είναι σαφή, κατανοητά και καλύπτουν μεγάλο μέρος της εξεταστέας ύλης.

Στην Πρώτη Ομάδα, και ειδικά για το θέμα Α1, οι απαντήσεις βρίσκονται στις αντίστοιχες σελίδες του σχολικού εγχειριδίου:

α. Φεντερασιόν, σελ 46,

β. Πεδινοί, σελ 77 και

γ. Εθνικό Κόμμα (Κ. Μαυρομιχάλη), σελ. 92, όπου πρέπει να συμπεριληφθούν και τα χαρακτηριστικά του ραλλικού κόμματος.

Στο θέμα Α2 οι προτάσεις β, γ, δ είναι σωστές και οι α, ε είναι λανθασμένες.

Στο θέμα Β1 η απάντηση περιέχεται στις σελ. 215-216.

Στο θέμα Β2 η απάντηση βρίσκεται στη σελ. 52, ενότητα 6.

Από τα θέματα της Δεύτερης Ομάδας, το Γ1 βασίζεται σε πληροφορίες που βρίσκονται στις σελ. 71 και 72 του σχ. βιβλίου. Οι πηγές επιβεβαιώνουν και συμπληρώνουν τις πληροφορίες του βιβλίου. Οι μαθητές όμως καλούνται να δώσουν τρεις διακριτές απαντήσεις και όχι να προχωρήσουν σε μια συνθετική διαδικασία.

Το θέμα Δ1 βασίζεται σε ιστορικές πληροφορίες που βρίσκονται στη σελ. 154. Το παράθεμα και ο πίνακας παρέχουν συμπληρωματικά στοιχεία, τα οποία εναρμονίζονται με αυτά του βιβλίου και δίνουν τη δυνατότητα στους μαθητές να λειτουργήσουν συνδυαστικά και σε ένα βαθμό συνθετικά.

Επισημαίνουμε ότι τα θέματα οδηγούν τους μαθητές σε μια απομνημονευτική και αναπαραγωγική διαδικασία, αφήνοντας μικρά περιθώρια για κριτική, συνθετική και δημιουργική σκέψη.

Παρατηρούμε, τέλος, ότι τα θέματα πλέον επαναλαμβάνονται σε περιορισμένο γνωστικό πεδίο και είναι ανάγκη να συνταχτεί νέο αναλυτικό πρόγραμμα και να γραφτεί καινούριο βιβλίο, ώστε να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της σύγχρονης πραγματικότητας.

Από την Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων